SmaakversterkersFoodblog · eerlijk over eten
SV potje

Smaakversterkers

MSG, E-nummers, umami en alles wat je moet weten over smaakversterkers op je bord en op het etiket.

Naar smaakversterkers →
GE potje

Gezond eten

Minder zout, bewuste keuzes en voedingstips die je meteen kunt toepassen.

Naar gezond eten →
Het kruidenrek

Etiket scannen Startpagina

Smaakversterkers
Gezond eten
Koken & bakken
Dranken
Tools & gidsen
Over ons
  1. Start
  2. Smaakversterkers
  3. De gevaren van geïsoleerde aminozuren
SV 13 Smaakversterkers

De gevaren van geïsoleerde aminozuren

Wat is het verschil tussen aminozuren uit eiwitrijk voedsel en ‘geïsoleerde’ aminozuren zoals glutamaat of fenylalanine uit aspartaam? Uitleg en kanttekeningen.

⏱ 4 min lezenE621
aminozuren
SV 13Smaakversterkers
ArchiefDit artikel verscheen in 2020 op de oude site als opiniebijdrage. Het geeft de visie van de auteur weer en is niet aangepast aan nieuw onderzoek. Onderaan vind je de wetenschappelijke context van vandaag.
In één snufje
  • Eiwit bestaat uit een twintigtal aminozuren die je lichaam samen en geleidelijk opneemt.
  • Losse (geïsoleerde) aminozuren, zoals in MSG of aspartaam, worden sneller opgenomen.
  • Voor mensen met PKU is fenylalanine écht gevaarlijk; daarom staat er een waarschuwing op het etiket.

Ik moet even uitleggen wat bedoeld wordt met “geïsoleerde aminozuren”. Eiwit bestaat uit ongeveer 20 aminozuren. Deze 20 aminozuren komen nooit alleen voor in onze voeding. Als ze apart voorkomen zijn ze chemisch samengesteld.

Geïsoleerde aminozuren, zoals glutaminezuur, of glutaminaat, d.w.z. (smaakversterkers) en ook de 50% phenylalanine uit aspartaam, zijn absoluut niet het zelfde als de aminozuren in ons voedsel, omdat aminozuren uit ons voedsel door de darm worden geabsorbeerd en afgebroken, afhankelijk van de behoefte van ons lichaam.

Dit betekent dat deze aminozuren langzaam of wanneer het lichaam daarom vraagt ter beschikking worden gesteld en altijd in een voedzaam mengsel van ongeveer twintig verschillende aminozuren, in een verhouding zoals ze in ons voedsel wordt gevonden.

Onder invloed van lichaamsenzymen worden er meer of minder van bepaalde aminozuren in het lichaam opgenomen.

Phenylalanine is het meest concurrerend. De gehele aminozuurbiochemie in het lichaam is onder invloed van enzymen concurrerend. Dit zijn dus belangrijke redenen waarom geïsoleerde aminozuren farmaceutisch van aard zijn terwijl die uit de voeding voedzaam zijn.

Bovendien kan het effect van een gedoseerd hoeveelheid geïsoleerde aminozuur niet op de zelfde manier gebruikt worden bij de synthese van proteïnen als eiwit uit voeding omdat het lichaam de mengeling nodig heeft om eiwitten voor te bereiden en te vervaardigen.

De giftigheid van glutaminezuur is goed bestudeerd en bekend. Sommige voordelen van het gebruik van geïsoleerde aminozuren, zoals het gebruik van l-Lysine bij herpes is ook wel bekend. De gevaren van het negeren van de farmacologische aard van geïsoleerde aminozuren wordt het best geïllustreerd door de 50% geïsoleerde Phenylalanine verkregen uit Aspartaam.

In een blikje fris zit ongeveer net zoveel fenylalanine als in een grote portie bonen. Voor bonen zou dit alleen voor mensen met PKU, een bepaald tekort aan enzymen, schadelijk zijn, omdat hun enzymen zouden worden overbelast wat leidt tot de vorming van een vernietigend zenuwgif.

(PKU = Phenylketonurie, een erfelijke afwijking, die tegenwoordig met de hielprik bij pasgeboren kinderen wordt opgespoord, en die wordt behandeld met een fenylalanine-arm dieet . Mensen met deze afwijking zijn niet in staat fenylalanine geheel af te breken. Als ze er te veel van binnenkrijgen, wordt het gedeeltelijk afgebroken tot stof, die schadelijk is voor de hersenen).

Bij andere mensen, maakt het feit dat phenylalanine moet concurreren met twintig andere aminozuren en langzaam opgenomen wordt in het spijsverteringskanaal in meer dan twintig uur, het voor hen eerder nuttig dan schadelijk.

Noot vertaler:
Bij de opname van phenylalanine via normaal voedsel gaat dat langzaam, doordat de phenylalanine moet concurreren met ongeveer twintig andere aminozuren. Omdat phenylalanine (in kleine hoeveelheden) wel degelijk nodig (onmisbaar!) is in het lichaam, is deze wijze van opnemen niet schadelijk, maar juist nuttig (behalve voor mensen met de zeldzame afwijking PKU).

Van het blikje fris, enerzijds, wordt phenylalanine in ongeveer vijf minuten opgenomen en gaat via de poortader naar de lever zonder dat het met iets (andere aminozuren) hoeft te concurreren.

Het vrijkomen van aminozuur uit de lever wordt geregeld door een enzym, zodat het aminozuur zonder concurrentie, wordt afgegeven aan de bloedstroom in een overweldigende toevloed.

De bloed hersen barriere wordt eveneens door enzymen geregeld zodat de hersenen beroofd worden van de andere aminozuren omdat de toevloed van phenylanaline zo groot is dat andere aminozuren niet in de hersenen worden toegelaten.

Gelijktijdig worden de hersenenenzymen overweldigd door de toevloed van phenylalanine zodat er een PKU effect wordt veroorzaakt, en de hersenen worden blootgesteld aan endogeen (uit het lichaam zelf voortkomend) zenuwgif.

De hersenen vervaardigen geïsoleerde uit aminozuren. Door de overheersende aanwezigheid van phenylalanine wordt deze werking geremd, zodat de aanmaak van dopamine en serotonine in de hersenschors wordt onderdrukt.

Er zijn andere farmacologische afwijkingen die op dezelfde manier in andere hersenengebieden worden veroorzaakt. Aminozuren zoals glutaminaat passeren de bloed hersen barriere niet in giftige hoeveelheden zodat de giftigheid daarvan versterkt wordt in die gebieden die de grootste hoeveelheid hersenvloeistof (liquor) bevatten. Daarom veroorzaken of verergeren smaakversterkers dergelijke extreme effecten bij volwassenen als de ziekte van Lou Gehrigs (ALS), MS, en de Ziekte van Parkinson. Het aantal vergiftigingen (door phenylalanine en monosodiumglutaminaat) zijn gestegen door overdracht van de stoffen van placenta naar het ongeboren kind zodat de schade die wordt overgebracht op zuigelingen doordat de moeders deze stoffen gebruiken extreem is.

MS    =  Multipele Sclerose, een ziekte van het centrale zenuwstelsel die kan leiden tot zeer uiteenlopende klachten
ALS = Amyotrofische Laterale Sclerose, een zenuwaandoening, die leidt tot ernstige verlammingsverschijnselen).
MSG = Monosodiumglutaminaat / Mononatriumglutaminaat.

Dr. Jim Bowen:

Dr. Bowen is overigens niet alleen arts maar heeft een graad in chemie en is als slachtoffer van aspartaam getroffen door de ziekte van Lou Gehrigs (ALS). Hij onderzoekt de kwestie al jarenlang.

Stand van de wetenschap · 2026

Losse aminozuren in perspectief

Klopt: vrije aminozuren worden sneller opgenomen dan aminozuren die nog in een eiwit vastzitten. Maar glutamaat uit voeding wordt voor het grootste deel al in de darmwand verbruikt als brandstof; slechts weinig bereikt het bloed, en de bloed-hersenbarrière laat glutamaat nauwelijks door.

Voor fenylalanine uit aspartaam geldt: voor mensen met fenylketonurie (PKU) is het echt schadelijk. Daarom moet op elk product met aspartaam ‘bevat een bron van fenylalanine’ staan. Voor anderen geldt de ADI van 40 mg/kg lichaamsgewicht, die JECFA in 2023 bevestigde. Een oorzakelijk verband tussen smaakversterkers en ALS, MS of parkinson is niet aangetoond.

Bronnen: EFSA 2013 (aspartaam) en 2017 (glutamaten) · WHO/JECFA 2023.