SmaakversterkersFoodblog · eerlijk over eten
SV potje

Smaakversterkers

MSG, E-nummers, umami en alles wat je moet weten over smaakversterkers op je bord en op het etiket.

Naar smaakversterkers →
GE potje

Gezond eten

Minder zout, bewuste keuzes en voedingstips die je meteen kunt toepassen.

Naar gezond eten →
Het kruidenrek

Etiket scannen Startpagina

Smaakversterkers
Gezond eten
Koken & bakken
Dranken
Tools & gidsen
Over ons
  1. Start
  2. Smaakversterkers
  3. Umami, de vijfde smaak
SV 03 Smaakversterkers

Umami: de vijfde smaak uitgelegd

Zoet, zuur, zout, bitter… en umami. De hartige vijfde smaak verklaart waarom Parmezaan, tomaat en bouillon zo lekker zijn.

⏱ 2 min lezenE621
Parmezaanse kaas, tomaten, paddenstoelen, kombu en sojasaus op een houten plank
SV 03Smaakversterkers
In één snufje
  • Umami is de vijfde basissmaak, naast zoet, zuur, zout en bitter.
  • De Japanse scheikundige Kikunae Ikeda ontdekte in 1908 dat glutamaat erachter zit.
  • Rijpe tomaat, Parmezaan, paddenstoelen, kombu en sojasaus zijn van nature rijk aan umami.

Lang dachten we dat onze tong vier basissmaken kende: zoet, zuur, zout en bitter. Maar wie een lepel kippenbouillon proeft, een stuk oude kaas of een rijpe tomaat, herkent nog iets anders: een hartige, ronde volheid die lang in je mond blijft hangen. Dat is umami, de vijfde basissmaak.

Wie ontdekte umami?

In 1908 vroeg de Japanse scheikundige Kikunae Ikeda zich af waarom dashi, de Japanse bouillon van kombu-zeewier, zo lekker smaakte. Hij isoleerde uit het zeewier glutaminezuur en noemde de smaak umami, naar het Japanse woord voor ‘heerlijk’ of ‘smakelijk’. Een jaar later werd mononatriumglutamaat als kruiderij op de markt gebracht.

Later ontdekten Japanse onderzoekers dat ook inosinaat (uit gedroogde bonito) en guanylaat (uit gedroogde shiitake) umami geven. Pas rond 2000 werden op de tong specifieke receptoren voor umami gevonden, waardoor het definitief als vijfde basissmaak erkend werd.

De vijf basissmaken

SmaakWat proef je?Voorbeeld
ZoetSuikers, energieFruit, honing, kaneelbrood
ZuurZurenCitroen, yoghurt, zuurdesem
ZoutNatriumKeukenzout, chips, kaas — zie eet jij te veel zout?
BitterVaak een waarschuwing, soms genotKoffie, cacao, witlof
UmamiGlutamaat en ribonucleotidenBouillon, Parmezaan, tomaat, sojasaus

Natuurlijke umamibronnen

Glutamaat zit in alle eiwitten, maar je proeft het alleen als het vrij is, dus niet meer vastzit in een eiwitketen. Dat gebeurt bij rijpen, fermenteren, drogen en lang trekken. Daarom zijn gerijpte en gefermenteerde producten zulke umamibommen. Indicatieve hoeveelheden vrij glutamaat:

VoedingsmiddelVrij glutamaat per 100 g (ongeveer)
Kombu (gedroogd zeewier)1.500 – 3.000 mg
Parmezaanse kaas (lang gerijpt)1.200 – 1.700 mg
Vissaus700 – 1.400 mg
Sojasaus400 – 1.300 mg
Ansjovis (gezouten)ca. 600 mg
Gedroogde tomaat / tomatenpureeca. 550 – 650 mg
Rijpe tomaat150 – 250 mg
Groene erwtenca. 100 mg
Moedermelkca. 20 mg per 100 ml

Proef het zelf met een kom zelfgemaakte dashi. Gedroogde shiitake en andere paddenstoelen leveren vooral guanylaat, gedroogde vis en vlees vooral inosinaat. Combineer je die met glutamaatrijke ingrediënten, dan krijg je hetzelfde synergie-effect dat de voedingsindustrie met E621 en E635 nabootst. Denk aan dashi (kombu + bonito), tomatensaus met paddenstoelen of risotto met Parmezaan.

Is natuurlijk glutamaat anders dan MSG?

Chemisch is het glutamaat-ion uit tomaat precies hetzelfde als dat uit een zakje MSG. Het verschil zit in de hoeveelheid en context: in een tomaat of stuk kaas zit het glutamaat samen met vezels, eiwitten en andere stoffen, en eet je er zelden extreem veel van. In bewerkte producten kan de concentratie veel hoger liggen en wordt het vooral ingezet om goedkope ingrediënten smakelijker te maken. Lees meer over de discussie in ons overzicht over smaakversterkers.

Umami gebruiken om zout te besparen

Een gerecht met veel umami heeft minder zout nodig om ‘af’ te smaken. Wie bijvoorbeeld een soep afmaakt met wat geroosterde tomaat of een schilfer Parmezaan, kan het zoutvaatje vaker laten staan. Recepten vind je in koken zonder smaakversterkers.