- Umami is de vijfde basissmaak, naast zoet, zuur, zout en bitter.
- De Japanse scheikundige Kikunae Ikeda ontdekte in 1908 dat glutamaat erachter zit.
- Rijpe tomaat, Parmezaan, paddenstoelen, kombu en sojasaus zijn van nature rijk aan umami.
Lang dachten we dat onze tong vier basissmaken kende: zoet, zuur, zout en bitter. Maar wie een lepel kippenbouillon proeft, een stuk oude kaas of een rijpe tomaat, herkent nog iets anders: een hartige, ronde volheid die lang in je mond blijft hangen. Dat is umami, de vijfde basissmaak.
Wie ontdekte umami?
In 1908 vroeg de Japanse scheikundige Kikunae Ikeda zich af waarom dashi, de Japanse bouillon van kombu-zeewier, zo lekker smaakte. Hij isoleerde uit het zeewier glutaminezuur en noemde de smaak umami, naar het Japanse woord voor ‘heerlijk’ of ‘smakelijk’. Een jaar later werd mononatriumglutamaat als kruiderij op de markt gebracht.
Later ontdekten Japanse onderzoekers dat ook inosinaat (uit gedroogde bonito) en guanylaat (uit gedroogde shiitake) umami geven. Pas rond 2000 werden op de tong specifieke receptoren voor umami gevonden, waardoor het definitief als vijfde basissmaak erkend werd.
De vijf basissmaken
| Smaak | Wat proef je? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Zoet | Suikers, energie | Fruit, honing, kaneelbrood |
| Zuur | Zuren | Citroen, yoghurt, zuurdesem |
| Zout | Natrium | Keukenzout, chips, kaas — zie eet jij te veel zout? |
| Bitter | Vaak een waarschuwing, soms genot | Koffie, cacao, witlof |
| Umami | Glutamaat en ribonucleotiden | Bouillon, Parmezaan, tomaat, sojasaus |
Natuurlijke umamibronnen
Glutamaat zit in alle eiwitten, maar je proeft het alleen als het vrij is, dus niet meer vastzit in een eiwitketen. Dat gebeurt bij rijpen, fermenteren, drogen en lang trekken. Daarom zijn gerijpte en gefermenteerde producten zulke umamibommen. Indicatieve hoeveelheden vrij glutamaat:
| Voedingsmiddel | Vrij glutamaat per 100 g (ongeveer) |
|---|---|
| Kombu (gedroogd zeewier) | 1.500 – 3.000 mg |
| Parmezaanse kaas (lang gerijpt) | 1.200 – 1.700 mg |
| Vissaus | 700 – 1.400 mg |
| Sojasaus | 400 – 1.300 mg |
| Ansjovis (gezouten) | ca. 600 mg |
| Gedroogde tomaat / tomatenpuree | ca. 550 – 650 mg |
| Rijpe tomaat | 150 – 250 mg |
| Groene erwten | ca. 100 mg |
| Moedermelk | ca. 20 mg per 100 ml |
Proef het zelf met een kom zelfgemaakte dashi. Gedroogde shiitake en andere paddenstoelen leveren vooral guanylaat, gedroogde vis en vlees vooral inosinaat. Combineer je die met glutamaatrijke ingrediënten, dan krijg je hetzelfde synergie-effect dat de voedingsindustrie met E621 en E635 nabootst. Denk aan dashi (kombu + bonito), tomatensaus met paddenstoelen of risotto met Parmezaan.
Is natuurlijk glutamaat anders dan MSG?
Chemisch is het glutamaat-ion uit tomaat precies hetzelfde als dat uit een zakje MSG. Het verschil zit in de hoeveelheid en context: in een tomaat of stuk kaas zit het glutamaat samen met vezels, eiwitten en andere stoffen, en eet je er zelden extreem veel van. In bewerkte producten kan de concentratie veel hoger liggen en wordt het vooral ingezet om goedkope ingrediënten smakelijker te maken. Lees meer over de discussie in ons overzicht over smaakversterkers.
Een gerecht met veel umami heeft minder zout nodig om ‘af’ te smaken. Wie bijvoorbeeld een soep afmaakt met wat geroosterde tomaat of een schilfer Parmezaan, kan het zoutvaatje vaker laten staan. Recepten vind je in koken zonder smaakversterkers.




