- De NOVA-indeling verdeelt voedsel in vier groepen, van onbewerkt tot ultrabewerkt.
- Ultrabewerkt voedsel bevat ingrediënten die je niet in je eigen keuken gebruikt, zoals smaakversterkers en aroma’s.
- In een gecontroleerde studie aten mensen op een ultrabewerkt menu ongeveer 500 kcal per dag meer.
‘Ultrabewerkt’ is een van de meest besproken begrippen in de voedingswetenschap van de laatste jaren. Maar wat valt er precies onder, en waarom is het belangrijk als je bewust wilt eten?
De NOVA-indeling
De Braziliaanse onderzoeker Carlos Monteiro en zijn team ontwikkelden de NOVA-indeling, die voedsel niet indeelt op voedingsstoffen, maar op de mate van bewerking:
| Groep | Wat? | Voorbeelden |
|---|---|---|
| 1. Onbewerkt of minimaal bewerkt | Natuurlijke producten, eventueel gewassen, gedroogd, ingevroren of gepasteuriseerd | Groenten, fruit, eieren, melk, vers vlees, peulvruchten, havermout |
| 2. Keukeningrediënten | Producten om mee te koken | Olie, boter, suiker, zout, bloem |
| 3. Bewerkt | Groep 1 + groep 2, met eenvoudige technieken | Kaas, vers brood, groenten in blik, gerookte vis |
| 4. Ultrabewerkt | Industriële formuleringen met ingrediënten die je thuis niet gebruikt | Frisdrank, chips, instantsoep, ontbijtgranen met smaakje, kant-en-klaarmaaltijden, veel vleesvervangers |
Hoe herken je ultrabewerkt voedsel?
Kijk naar de ingrediëntenlijst. Ultrabewerkte producten bevatten vaak:
- Smaakversterkers (E620–E650) of gistextract
- Aroma’s, kleurstoffen en zoetstoffen
- Emulgatoren en verdikkingsmiddelen
- Bewerkte basisstoffen zoals glucosestroop, gemodificeerd zetmeel, maltodextrine of gehydrolyseerd eiwit
- Een lange lijst met ingrediënten die je in je eigen keukenkast niet terugvindt
Wat zegt het onderzoek?
Grote observationele studies vinden steeds opnieuw een verband tussen veel ultrabewerkt voedsel en een hoger risico op onder meer overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Zulke studies tonen geen oorzaak aan, maar het patroon is opvallend consistent.
In 2019 liet een gecontroleerde studie van de Amerikaanse NIH twintig volwassenen twee weken een ultrabewerkt menu en twee weken een onbewerkt menu eten, met evenveel calorieën, suiker, vet en zout aangeboden. Op het ultrabewerkte menu aten ze gemiddeld ongeveer 500 kcal per dag meer en kwamen ze aan. Een mogelijke verklaring: ultrabewerkt eten is zacht, snel te eten en sterk op smaak gebracht — precies wat smaakversterkers doen.
Moet je het dan helemaal vermijden?
Nee. Niet elk ultrabewerkt product is even ongezond, en niemand hoeft zijn hele keukenkast leeg te gooien. Maar het loont om het aandeel te verkleinen:
- Kook vaker zelf, ook eenvoudig (zie 6 snelle tips).
- Kies bij brood, yoghurt of ontbijtgranen de variant met de kortste ingrediëntenlijst.
- Maak sauzen, kruidenmixen en bouillon zelf (zie kruidenmix zelf maken).
- Drink water in plaats van frisdrank.




